Tumoren in de alvleesklier zichtbaar maken tijdens operaties en afweercellen in het lichaam ombouwen tot gerichte aanvallers. Met 2 nieuwe onderzoeken zetten Stichting Kinderen Kankervrij (KiKa), Oncode Institute en KWF Kankerbestrijding in op innovatieve behandelingen voor zeldzame kanker bij volwassenen en kinderen. De projecten zijn toegekend binnen REACT-NL, een publiek-privaat samenwerkingsprogramma gefinancierd door Health-Holland.
Zeldzame kankers komen weinig voor, maar vormen samen een grote groep patiënten. Door late diagnoses en beperkte behandelopties zijn hun vooruitzichten vaak minder gunstig. De onderzoeken richten zich op deze uitdagingen en hebben een duidelijke ambitie: nieuwe behandelmethoden sneller beschikbaar maken voor patiënten met zeldzame kanker.
Innovatieve CAR-T-therapie voor kinderen: gemaakt in het lichaam zelf
Het tweede onderzoek, PEDICAR, richt zich op kinderen met solide tumoren. Dit zijn tumoren die groeien als een vaste massa in organen en weefsels (in tegenstelling tot bloedkankers zoals leukemie). Voor deze groep patiënten zijn behandelingen vaak intensief en niet altijd effectief.
Het project bouwt voort op CAR-T-therapie, een vorm van immuuntherapie waarbij T-cellen (afweercellen) van de patiënt genetisch worden aangepast. Ze krijgen daarbij een extra 'antenne' (CAR) om kankercellen beter te herkennen en aan te vallen. Normaal wordt CAR-T-therapie buiten het lichaam gemaakt, in een gespecialiseerd laboratorium. Dat is een complex, duur en arbeidsintensief proces.
PEDICAR richt zich op een nieuwe aanpak waarbij afweercellen de genetische instructies in het lichaam zelf krijgen ('in vivo'), bijvoorbeeld via kleine vetdeeltjes. De cellen kunnen zich daardoor ter plekke omvormen tot CAR-T-cellen. Daarnaast werken de onderzoekers aan manieren om de CAR-T-cellen aan te passen, zodat ze solide tumoren beter kunnen binnendringen en opruimen. Deze nieuwe productietechniek kan ervoor zorgen dat CAR-T-therapie sneller, goedkoper en toegankelijker wordt voor patiënten wereldwijd.
Het project staat onder leiding van immunoloog Judith Wienke van het Prinses Máxima Centrum. Zij werkt samen met onderzoekers van Sanquin Research, Oncode Institute en NanoCell Therapeutics, dat de technologie voor in vivo CAR-T-therapie levert. Monika Wolkers, Oncode Investigator maakt deel uit van het consortium en draagt met haar expertise in immunologie en T-celbiologie bij aan de ontwikkeling van deze in vivo T-celbenadering.
Monika Wolkers, Oncode Investigator
Monika Wolkers, Oncode Investigator
“Kinderen met zeldzame solide tumoren hebben dringend behoefte aan betere behandelopties. Door T-celtherapieën te ontwikkelen die direct in het lichaam kunnen worden geproduceerd, willen we deze behandelingen niet alleen effectiever maken, maar ook toegankelijker voor patiënten wereldwijd. Dit is precies het soort samenwerkingsgerichte, impactgedreven innovatie dat Oncode Institute wil versnellen: het vertalen van wetenschappelijke doorbraken naar betekenisvolle vooruitgang voor patiënten.”
Tumoren zichtbaar maken met kleurstof en AI
Het eerste onderzoek richt zich op neuro-endocriene tumoren in de alvleesklier. Dit zijn zeldzame tumoren die ontstaan uit hormoonproducerende cellen en vaak laat worden ontdekt. Een operatie biedt meestal de enige kans op genezing, maar de tumoren zijn niet altijd goed zichtbaar voor de chirurg. Vooral kleine en diepgelegen tumoren zijn lastig te vinden.
Onderzoekers van het LUMC ontwikkelen daarom een fluorescerende kleurstof die zich hecht aan de kankercellen. Hierdoor zien chirurgen deze cellen letterlijk oplichten tijdens de operatie. Daarnaast werkt het team aan nieuwe software die met kunstmatige intelligentie (AI) de tumorgrenzen in beeld brengt. Zo kunnen artsen tumoren vollediger verwijderen en gezond weefsel zoveel mogelijk sparen. Dit kan de behandeluitkomst verbeteren en bijdragen aan een betere kwaliteit van leven na de ingreep.
Het project staat onder leiding van oncologisch chirurg Sven Mieog. Zijn onderzoeksgroep werkt samen met de bedrijven MesoBio en Renew Pharmaceuticals om de technologie te realiseren.
Samenwerking helpt patiënten sneller aan nieuwe behandelingen
De projecten maken deel uit van REACT-NL (Rare Cancer Therapies-NL), een publiek-privaat samenwerkingsprogramma van KiKa, Oncode Institute en KWF, gefinancierd door Health~Holland vanuit het PPS-programma binnen de sector Life Sciences & Health.
REACT-NL is gericht op het versnellen van de stap van onderzoek naar toepassing in de praktijk. De nadruk ligt op projecten die niet alleen wetenschappelijk vernieuwend zijn, maar ook een duidelijke route hebben naar gebruik in de kliniek. Door onderzoekers en bedrijven vanaf het begin samen te laten werken, vergroot REACT-NL de kans dat innovaties daadwerkelijk patiënten bereiken.
Met deze investering geven de organisaties een belangrijke impuls aan onderzoek naar zeldzame kanker. De projecten dragen bij aan effectievere behandelingen en een betere kwaliteit van leven voor een vaak onderbelichte groep patiënten.